مذهب، فرهنگ و رسوم مصریان باستان Reviewed by Momizat on . ساکنين مصر در دو منطقه ي شمالي و جنوبي با دو فرهنگ و رسوم کاملاً متفاوت از يکديگر مي زيستند. در مصر سفلي، شغل مردم چوپاني و مسکن آنها به صورت چادرنشيني بود، ولي ساکنين مصر در دو منطقه ي شمالي و جنوبي با دو فرهنگ و رسوم کاملاً متفاوت از يکديگر مي زيستند. در مصر سفلي، شغل مردم چوپاني و مسکن آنها به صورت چادرنشيني بود، ولي Rating:

مذهب، فرهنگ و رسوم مصریان باستان

نویسنده: مرتضی ادیب

ساکنین مصر در دو منطقه ی شمالی و جنوبی با دو فرهنگ و رسوم کاملاً متفاوت از یکدیگر می زیستند. در مصر سفلی، شغل مردم چوپانی و مسکن آنها به صورت چادرنشینی بود، ولی در مصر علیا، مردم به کشاورزی اشتغال داشتند، و محل سکونت آنها ثابت بود، و همچون سومریها از نی به عنوان مصالح ساختمانی برای ساختن خانه ها استفاده می کردند.
یکی از اختلافات فرهنگی دو قوم، مراسم مذهبی دفن کردن مرده ها بود. در مصر سفلی، مرده ها را در قبر خارج از محل سکونتشان به خاک می سپردند. در صورتی که در مصر علیا، مرده ها را در محل سکونت خودشان، یعنی با کشیدن دیوار و بستن راه آن قسمت از خانه، دفن می کردند.
“هرودوت” مورخ مشهور یونان درباره ی مصریان می گوید: “مصریها بیشتر از هر قوم دیگری به حد افراطی مذهبی اند.” آنها سکونتگاههای خود را، از مصالح کم دوام می ساختند، ولی در ساختن معابد و آرامگاههای پادشاهان، از سنگهای سخت استفاده می کردند. به طور کلی توجه مصریها به زندگی در این جهان، برای ادامه ی زندگی و دستیابی به سعادت در مرحله ی دوم زندگی، یعنی زندگی پس از مرگ بوده است و هنر ایشان نیز، بر اساس این نحوه ی نگرش آنان به زندگی پایه ریزی شده بود.
01 02
اوضاع طبیعی مصر و زندگی مصریان، در مذهب آنها منعکس شده بود. در دوره ای که مصریها به صورت نظام اجتماعی و جماعتی نخستین زندگی می کردند، خدایان خود را به صورت جانوران و پرندگان می پنداشتند. آنها خدایان بدکار را به صورت درندگان خطرناک وتنمود می کردند. اما بعدها مصریان خدایان خود را به شکل انسان اما با سری از حیوانات و پرندگان می ساختند. با پیشرفت کشاورزی در بین مصریها، آنها به پرستش “خورشید” پرداختند، زیراکه آن را سرچشمه ی گرما، رشد و حیات می دانستند. خدای آفتاب “رع” نامیده می شد. خورشید پادشاه خدایان بود. همچنین علت طغیان رود نیل را نیز به خدای نیل نسبت می دادند که از قسمت بالا و سرچشمه ی این رودخانه با کوزه آب می ریخت. در نتیجه زندگی آنها به مقدار آبی بستگی داشت که او از کوزه می ریخت، به همین دلیل آنهاهمیشه دعا می کردند که خدای نیل به مزارعشان بیاید و هنگامی که نیل طغیان می کرد، مردم مصر جشن می گرفتند و خدای نیل را سپاس می گفتند.

دوره های گوناگون تمدن مصر باستان
پادشاهی کهن
در حدود ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح مصر سفلی و مصر علیا توسط فرعونی به نام “نارمر” با هم متحد شدند و اولین سلسله با یک سیاست واحد ترکیبی از دو فرهنگ را به مورد اجرا درآورد. پس از گذشت این دوره است که به تدریج معماری مقبره ای در مصر آغاز می گردد.
اهرام ثلاثه شاخص ترین آثار معماری این دوره می باشند.
04 03

پادشاهی میانه
در این دوره از تاریخ مصر که از سال ۲۳۰۰ پیش از میلاد آغاز گردید، صاحبان مزارع و ثروتمندان با قدرت فراعنه مبارزه نمودند و سرزمین مصر را تقریباً تا یک قرن در ناآرامی و آشوبهای داخلی گرفتار کردند. سرانجام یکی از حکام “تبس” به نام “منتوحتپ” با اقتدار کامل توانست مصر را بار دیگر متحد نماید. با تشکیل دولت نیرومند مرکزی اقتصاد ودباره شکوفا گردید و آثار هنری حیاتی دوباره یافتند. از ویژگیهای این دوره مقبره های صخره ایست.
05
معبد منتوحتب در دیر البحری

پادشاهی نو
شروع این دوره از سال ۱۵۸۰ پیش از میلاد می باشد. اگر عظیم ترین و گیراترین یادگارهای دوران پادشاهی کهن را اهرام بدانیم، در دوره ی پادشاهی جدید معابد باشکوه به چنان مقامی می رسند که مراسم تدفین همچون گذشته با شکوهی بی مانند برگزار شوند. اشراف و پادشاهان به پیروی از سنت پادشاهی میانه مرقدها و اتاقکهای تدفین خویش را در دل صخره های غرب نیل می سازند. از آثار مهم این دوره می توان به مقبره ی ملکه “حتشپسوت”، معبد صخره ای “رامسس” و معبد “آمون” اشاره نمود.
06
معبد حتشپسوت
07
معبد حتشپسوت در کنار معبد منتوحتب در دیر البحری

باغها و حوضهای مصر باستان
باغها در مصر باستان یکی از اجزای ضروریی زندگی مردم بودند که در جلوی خانه ها و معابد آنها دیده می شدند. تفکر حاکم این بود که حتی خدایان هم از باغها لذت می برند. به همین دلیل معابد توسط گیاهان سبز و شاداب احاطه شده بودند. برخی از باغهای مصر باستان به صورت نمادهای مذهبی درآمده بودند.
باغها شامل درختان و گیاهان مختلفی بودند. درختان مهم شامل انجیر مصری، انار، پسته و عناب بودند. همچنین درختان بید، آکاسیا و گز نیز در این باغها یافت می شدند. به طور کل حدود ۱۸ گونه از درختان به وسیله ی مصریان باستان کاشته می شد. گلها نیز فراوان و شامل آفتاب گردان، گلهای ذرت، رز، زنبق، سوسن، گل تلگرافی، گل یاس، میخک، پیچ رونده، نرگس، پاپیتال، مرزنگوش، حنا، برگ بو، داودی و خشخاش بودند. البته پاپیروس، نیلوفر آبی و مو نیز وجود داشت. پاپیروس و نیلوفر آبی به ترتیب نمادی از دو منطقه ی مصر سفلی و مصر علیا بودند.
08
ماکت سفالی از یکی از خانه های صری کشف شده از یک مقبره که در موزه لوور نگه داری می شود.

باغهای مصر باستان فقط برای تفریح نبودند؛ بلکه معانی نمادین بسیاری به وسیله ی درختان که هرکدام نمادی از خدایی بودند، به نمایش درمی آوردند. آنها همچنین نقش دیگری وابسته مراسم تدفین و دنیای مردگان داشتند. پاپیروس و نیلوفر آبی به ترتیب نمادی از دو منطقه ی مصر سفلی و مصر علیا بودند. البته باغها برای تولید غذا نیز کاربرد داشتند و سبزیجات و شراب از انها تهیه می گشت.
09
متأسفانه ما تصاویر بسیار اندکی از باغهایی که خانه های معمولی را احاطه کرده بودند، در دست داریم. اما نوشته های ادبی متعددی در مورد زمینهای کشاورزی سرسبز اطراف خانه ها وجود دارد. شده است و شما از شراب آنها می نوشید.” این خانه ها حتی مدلی از باغهای ساخته و مستقر شده در میان معابد بودند.
در مورد باغهایی که آرامگاههای عبادتی و تدفینی را احاطه می کردند، شواهد بیشتری نیز وجود دارد. “فرعون اهموس” هرم و آرامگاهی که برای مادربزرگش طراحی کرده بود را چنین توصیف می کند: “استخر آن باید پر شود و درختانش کاشته شوند.” در بسیاری از نوشته های تدفینی در مورد پیاده روی مرده زیر درختان باغش و نوشیدن از آب استخرش سخن رفته است.
یکی از ملکه های مصری (به نام حتشپسوت) بر روی دیوارهای آرامگاهش از اینکه چگونه به دستور خدای آمون به کاشت درختانی برای خدایان جهت تولید مرهم پرداخته سخن آورده است: “من به حرف خدایم گوش فرا دادم که به من دستور می داد تا برای او در خانه ام استخری بسازم و درختانی از سرزمین خدایان در باغ او کنار معبدش بسازم. این امر انجام شد و من چیزی را که به دستور او ساخته بودم به خاطر دِینم پیشکش نمودم، من استخری در باغ او در “تِبِس” ساختم. این برای او بزرگ است و او با قایق در آن به گشت می پردازد.”
مصرشناسان معتقدند که نمونه ای از این باغ در کنار معبد “آمون” در “کارناک” وجود داشته باشد. نیز می دانیم که چنین باغهایی در معبد تدفینی “رامسس دوم” در “ابیدوس” وجود داشته است زیرا که نوشته شده است که “او باغهای زیادی ساخت که انواع درختان شیرین و خوشبو در آن وجود داشتند.”
10
درختان خوشبو یک جز ضروری از باغهای تدفینی فراعنه بودند. “رامسس سوم” دریاچه و باغ آرامگاهش در “مدینته هبو” را این گونه توصیف می کند: “من قبل از آن دریاچه ای ساختم که توسط راهبه سرریز شد و درختان و گیاهان همانند دلتا در آن ساخته شده بودند. او ادامه می دهد و می گوید معبد با باغها و تاکستانها احاطه شده بود که پر از میوه و گل بود.”
معابد خدایان مختلف توسط باغهایی با لایه های تزیینی گوناگون گلها، گیاهان و حتی شراب و روغن زیتون که در مراسم تشریفاتی کاربرد داشتند، آماده شده بودند. در واقع متون به طور مشخص به این استفاده ی خاص  اشارات بسیاری دارند. شراب و این روغن با گلها و گیاهان به عنوان هدیه ی روزانه به خدایان تقدیم می گشتند، البته روغن زیتون برای روشن کردن مشعلهای این جایگاه مقدس نیز به کار می رفتند.
11
افراد معمولی نیز مدارکی در مورد باغهایشان بر جا گذاشتند. ما متونی پیدا کرده ایم که باغهایی را بر دیوارهای آرامگاهها به تصویر می کشند. معمولاً زدن برچسب خانه باغ یا باغ مقبره به این باغها مشکل می باشد.
12
معبد آمون در کارناک و استخری که از دوران باستان در کنار آن به جا مانده است.

آبیاری باغها
خانه ها، قلعه ها، معبدها چه از نوع تدفینی و چه خصوصی همیشه در نقاشیهای مقابر در کنار یک باغ دیده می شوند. تا پایان دوران پادشاهی میانی، باغها توسط کوزه های دهن گشادی که از دو طرف چوبی آویزان بودند و بر دوش حمالان جابجا می شدند، آبیاری می شد. استفاده از تعادل وزنی ساده ای که از این طریق حاصل می شد، حمل آب را برای آبیاری زمینهای زراعی بسیار ساده تر می نمود.
13

منظر خوش در باغ مصری
صاحب یکی از این خانه ها که به طور آشکاری از باغش لذت می برده گفته است: “شما زیر سایه های آنها می نشینید و میوه هایشان را می خورید. حلقه های گل برای شما از شاخه های نازک آنها درست
“ایننی” معماری که ظاهراً در دوران “آمنوحتپ اول” می زیسته، باغش را که در سرزمین غرب (سرزمین مردگان) واقع بود را این گونه توصیف می کند: “راه رفتن در سرزمین غرب، خنکای زیر درخت انجیر، ستایش شکوه و زیبایی رویش درختان، آنچه که او هنگام زندگی روی زمین برای مرگش ساخته بود.” او گیاهان مختلفی در باغش برای چنین تصویر بزرگی کاشته بود: ۹۰ درخت انجیر مصری و ۱۷۰ درخت نخل که تصور وجود چنین باغی در بیابان غربی “تِبِس” مشکل است. بعضی محققان اعتقاد دارند چنین باغی احتمالاً یک خانه باغ بوده است و موقعیت آن در زمینهای زراعی ساحل غربی رود نیل. باغهای پادشاهی نیز معمولاً در چنین موقعیتی قرار داشتند؛ باغهایی که به تقلید از باغهای بسیار یزرگ فراعنه ای همچون “منتوحتپ” و “توتموسیس سوم” و ملکه “حتشپسوت” ساخته شده بودند.
14
معبد ملکه حشتپسوت، در فضای باز جلوی این معبد که اکنون به صورت خشک و بی آب و درخت به نظر میرسد، روزگاری باغ بزرگی وجود داشت.

انواع باغها در مصر باستان
خانه باغها
در مصر باستان نیز ارزش زمین در شهرها بسیار گران بود و به خاطر همین ما امروزه مدرک موثقی دال بر وجود باغها در این مناطق نداریم. گاهی درختان اندکی در امتداد جداره ی خانه کاشته می شدند که معمولاً درخت نخل بود که با انواع دیگر گیاهان تداوم می یافت.
15
با این حال در روستاها که زمین ارزانتر بود، خانه ها و قلعه ها در یک باغ بزرگ واقع شده بودند که توسط دیواری احاطه شده بود. تصاویر زیادی که در مقابر وجود دارد، طرحی را ارایه می دهد که احتمالاً باید به عنوان طرح استاندارد باغ شناخته شود. به طور معمول یک طرح هندسی با یک استخر مربع مستطیل و یا T شکل بر روی محور اصلی طولی در مقابل ساختمان دیده می شود. این باغ سپس توسط ردیفهایی از گیاهان مختلف که احتمالاً در ردیفهای مشابه تکرار می گشتند، احاطه می گردید. دیدن یک آلاچیق که  کنار کوچه ی اصلی یا استخر قرار می گرفت، هم زیاد غیرمعمول نبود. باید اشاره کرد که این استخر بیشتر اوقات مملو از ماهی بود.
16 17
برخی از درختان میوه شاخه ها و برگهای خود را بر روی شبکه ی چوبی آلاچیقها می گستراندند. درختان کوچکتر در کنار استخر کاشته می شدند و درختان بزرگ مانند نخل در ردیفهای خارجی کاشته می شدند. این نظم پرسپکتیوی طبقه طبقه را از مرکز باغ به وجود می آورد. گاهی اوقات بیشتر از یک استخر وجود داشت.
20
تصویری از یک باغ در تِبِس با ویژگیهای فرمال ذکر شده
19

باغهای مقدس
باغهایی که به صورت منظم و دسته جمعی در مقابل معابد در کنار رودخانه وجود داشتند در مقابر نیز به همین شکل به تصویر کشیده شده اند. در معبد “حتشپسوت” در “دیرالبحری” باغی با چهار استخر، گیاه پاپیروس، گلها و گیاهان به صورت شماتیک به نمایش درآمده است.
18
گیاهان خوشرنگی بودند که از کشورهای تحت سلطه در طولدوران پادشاهی نو به مصر آورده و در معبد آمون کاشته شده بودند. چنین گیاهان نادری در “دیرالبحری”، “مدینته حبو” و “کارناک” به تصویر کشیده شده اند، اما تصاویر این “باغهای گیاهشناسی” تحت تأثیر شیفتگی نقاشان در برابر زیبایی بی حد و حصر این گیاهان مدرک روشنی از طرح این باغها ارایه نمی دهد. پرستشگاههای خصوصی توسط افراد ثروتمند در باغهایشان در “آمارنا” و یا در ساحل رودخانه یا کانالی بنا می گشتند و به عنوان یک عنصر مهم در طراحی در محل تلاقی دو محور اصلی باغ و یا در انتهای محور اصلی قرار می گرفتند. پرستشگاه در انتهای باغی حصارکشی شده بر روی یک سکوی بلند قرار داشت و یک استخر به شکل مربع مستطیل که دو ردیف انجیر مصری، کنار آن وجود داشت در مقابل آن وجود داشت.
این طرح تا حدی شبیه طرح هندسی و منظم باغ ایرانی است که تقریباً قدمتی نزدیک به دوران پادشاهی جدید دارد.
21

باغهای تدفینی

بیشتر تصاویر باغهای تدفینی، به صورت شماتیک ترسیم گشته اند. آنها معمولاً به یک آبگیر Tشکل که در پلان و در پس زمینه ی تعداد کمی درخت نخل قرار دارد، محدود شده است. این شکل ویژه ی پلان آبگیر به این صورت ممکن است تعبیر شود: این مشخص است که ابتدا و انتهای هر کانال آب وقتی برای چرخیدن قایقها به صورت مستطیل درمی آمد، فرمی Tشکل را تداعی می نمود.
23
بقایای یک باغ مصر باستان در نزدیکی رود نیل

در “ممفیس” حداقل دو نقاشی از مراسم تدفین به چشم می خورد که یک مومیایی با قایق به یک جزیره ی مستطیل شکل در میان استخری مستطیلی حمل می شود. استخر از سه طرف با یک ردیف دوتایی از عناصر ترحیمی که به شکل یک پایه ی چراغ هستند و به صورت یک در میان همراه درختان خرما و درختان کاشته شده در گلدانهای آجری هستند، مرزبندی شده است. یک اسکله از یکی از اضلاع کوچک استخر در آب جلو آمده است و در یکی از نقاشیها این اسکله از طریق یک راه پله قابل دسترسی است. در نقاشیهای متأخرتر در هر یک از اضلاع جزیره ی میان استخر نیز اسکله ای برای قرار گرفتن قایق کنار آن وجود دارد. محل قرارگیری این باغهای تدفینی موضوعی مورد بحث محققان است اما این نظریه وجود دارد که احتمالاً در مقابل مقابر باغهای کوچک تدفینی قرار داشته اند، اما باغهای بزرگتر در ساحل رودخانه و احتمالاً در مقابل دروازه ی ورودی مجتمع مقابر واقع شده بودند.

منابع و مراجع
۱- مقاله Ancient Egypt Gardens   از سایت  http://www.touregypt.net
۲- سایت http://oaks.nvg.org
۳- زارعی، محمد ابراهیم، آشنایی با معماری جهان، نشر فن آوران، چاپ دوم ۱۳۸۲
۴- Bertinetti, Marcello, Flying high Egypt, White star publishers, 2003

“دانلود فایل های پیوست مطلب”

—————————————————————————————–

Icon of مذهب، فرهنگ و رسوم مصریان باستان مذهب، فرهنگ و رسوم مصریان باستان (657.8 KB)

 &nbsp  &nbsp &nbspتعداد دانلود: 5

 &nbsp  &nbsp &nbspزمان آخرین دانلود: جمعه, ۲۵ اسفند ۱۳۹۶

——————————————————————————————

ارسال یک دیدگاه

| ترجمه شده توسط وبسایت هیــگز | ذره ی خدا

بازگشت به بالا