چشمه،درخت،کوه – بررسی مثلث آئینی در چشمه علی دامغان Reviewed by Momizat on . چکیده آئين ها نمود بيروني باور ها و اعتقاداتي است كه از فرهنگ جامعه نشئت ميگيرد و بهترين راه شناخت فرهنگهاي ملل گوناگون را پيش پاي انسان پژوهشگر مي گذارد.اين آئ چکیده آئين ها نمود بيروني باور ها و اعتقاداتي است كه از فرهنگ جامعه نشئت ميگيرد و بهترين راه شناخت فرهنگهاي ملل گوناگون را پيش پاي انسان پژوهشگر مي گذارد.اين آئ Rating:

چشمه،درخت،کوه – بررسی مثلث آئینی در چشمه علی دامغان

چکیده
آئین ها نمود بیرونی باور ها و اعتقاداتی است که از فرهنگ جامعه نشئت میگیرد و بهترین راه شناخت فرهنگهای ملل گوناگون را پیش پای انسان پژوهشگر می گذارد.این آئینها و باور ها یکباره پدید نیامده اند و ریشه در تاریخ کهن سرزمین ها دارند.چه بسیار رفتار و مناسک مذهبی امروز ،که اگر ریشه یابی شوند به تاریخ پیش از اسلام این مرزو بوم بر میگردند و در رابطه با خدایان مهر و آناهیتا قرار میگیرند.

کلمات کلیدی: چشمه علی دامغان،باور آئینی،درخت،آناهیتا

مقدمه
با نگاهی جامع تر به سایت نیایشگاههای باستانی ایران ،ویژگی ای که در تمامی آنها می تواند مشترک باشد،پیوند ناگسستنی آنها با درخت،چشمه و کوه  می باشد.عناصر طبیعت در نگاه ایرانیان باستان از چنان نقش بارزی برخوردار هستند که با توسل جستن به آنها به ستایش ایزدان مهر و آناهیتای خود پر داخته و با دخیل بستن به درختان کهن که مظهر زندگی و حیاط بوده ،از خدای خود ،آناهیتا حاجت خود را  تقاضا داشته.حاجت هائی از قبیل بچه دار شدن،زیادی محصول،طلب باران و باروری و …از آنجائی که در این باورها براای طبیعت ارزش و تقدسی ارزنده قائل بودند توانستند فصل مشترک بارزی با دین مبین اسلام که بعدها پدید آمد،پیدا کنند و به بقای خود ادامه دهند.در اسلام طبیعت مظهر خدا و قرآن ناطق می باشد.بسیار سفارش شده که به طبیعت بنگرید و از نشانه های آن پی به قدرت حضرت باری تعالی ببرید.و این چنین شد که این رفتارها و مراسم آئینی با مضمونی متفاوت توانستند برای هزاران سال  به بقای خود ادامه دهند.(در واقع اسلام با تفکر الهی و متفاوت از دیگر ادیان الهی و با شعار لا اله الا الله در هر سرزمین که وارد شد فرهنگ و هنر آن مرزو بوم را پالایش نمود و معیار های اسلامی را به تدریج با آن جایگرین کرده است)(شهره جوادی،مکان های مقدس مازندران،مجله ی منظر شماره ۱)

منظر آئینی چشمه علی دامغان
چشمه علی دامغان نیز از این قائده مستثنی نبوده،سایت این چشمه به دلیل همجواری با کوه و درختان کهنسال در باور مردمان پیش از اسلام از تقدس و ارزشی شایسته پرستیدن برخوردار بوده،در واقع این عناصر طبیعت، مظاهری از خدایان آنها (مهر و آناهیتا ) بوده اند .با ظهور دین اسلام این مکان ،معنا و باور های خاص خود را با مفاهیم اسلامی تعویض نموده و رفتارهای وابسته به آن آئین با معنا و منظوری متفاوت ولی در قالبی آشنا و قدیمی به بقای خود ادامه داده .در واقع رفتاری که از مکان خالی شده از معنا در ذهن و باور انسانها به یادگار مانده بود برای تداوم خود مجبور به تزریق معنا به کالبد بدون روح می گردد.و سعی در حفظ هویت معنائی این عناصر برگزیده از منظر را دارد،هرچند این گونه معنا ها معقول و معمول نیز نباشند ولی به دلیل پیشینه ی قوی و ماندگار رفتار آئینی پیش از خود،می توانند به راحتی موردقبول مردم واقع شود و پذیرای بسیاری از رفتار و مناسک خاص خود گردند.
نمونه ی بارز آن را نیز می توان در چشمه علی دامغان و صدها امام زاده،مقبره و اماکن مقدسی که در سرتاسر این مرز و بوم پراکنده گشته اند، مشاهده نمود.[ اهالی دامغان بر این باورند که چشمه علی از فشار سم دلدل اسب حضرت علی (ع) فوران کرده است در حالی که طبق واقعیت های تاریخی ،آن حضرت هرگز به ایران سفر هم نکرده اند].(شهره جوادی-نگاه آئینی به گردشگری ایرانی_مجله منظر شماره ۵)
طبق این باورمردم خود را در آب چشمه تطهیر میکنند و بدین وسیله گناهان خود را شسته و پاک میگردند.سنت قربانی کردن حیواناتی نظیر گاو و اسب و گوسفند در کنار درخت چنار کهن سال برای پیشکش به خدای باروری و زندگی و آب (آناهیتا)نیز با تغییر هدف ،و به یاد حضرت سید الشهدا (حضرت امام حسین (ع) انجام میگیرد و هر ساله در ایام محرم این مکان میزبان سیل عظیمی از جمعیت اهالی سمنان و روستاهای اطراف می باشد که برای اجرای مراسم به این محل آئینی می آیند.

نتیجه گیری
مسلماً آنچه که ما امروزه از فرهنگ آئینی و رفتارهای خاص آن می شناسیم به یکباره پدید نیامده اند و ریشه در تاریخ کهن این مرز و بوم دارند.بسیاری از رفتارها و الگوهای اسلامی ما ریشه در باور مردمان پیش از اسلام این سرزمین دارد و میتوان با مقایسه ای اجمالی میان اسلامی که در ایران وجود دارد و تفاوت های ظریفی که در  برخی از رفتار ها ی ایرانی اسلامی با سایر کشورها پدید آمده اند به  تاریخ کهن این مرزو بوم و تاثیراتی که بر اسلام بعد خود گذاشته اند پی برد.در این میان معنا و مکان به مثابه روح و کالبد یک موجود زنده شناخته می شود که بقای یکی بدون دیگری میسر نمی باشد و با رابطه ای دو سویه هر یک لازمه ی حیات دیگری قلمداد می شود.

ارسال یک دیدگاه

| ترجمه شده توسط وبسایت هیــگز | ذره ی خدا

بازگشت به بالا